“Ik sta elke ochtend op om de landbouw te helpen te verduurzamen,” zo opent Eric van den Hengel het gesprek. Een missie die Van den Hengel vanuit verschillende invalshoeken aanvliegt. Zijn LinkedIn profiel geeft blijk van een grote veelzijdigheid. Naast voorzitter van de Stichting I-VEE is Van den Hengel onder meer betrokken bij PerfectAdministration, Dutch Farm Plan en De Groene Munt. De grote gemene deler van deze activiteiten is het verzamelen en delen van kennis over duurzame, emissie-arme landbouw.
Van den Hengel: “PerfectAdministration legt het accent op duurzame bedrijfsstructuren. Dutch Farm Plan richt zich op het ontwikkelen duurzame veehouderijconcepten. De Groene Munt zorgt voor subsidies en fondsen. We zorgen er vanuit diverse entiteiten voor dat de landbouw op basis van kennis en financieel ondersteund, innovatief doorontwikkelt om de maatschappelijk gewenste verduurzaming van ons voedselpakket te bereiken.”
Emissiearme huisvesting
De cv van boerenzoon Van den Hengel geeft blijk van een brede horizon. Het wekt dan ook geen verbazing dat hij een rol als boer op een erf niet zag zitten. Het boerenbedrijf in Friesland voelde als ver van zijn bed in een periode waarin Van den Hengel zijn studie aan de Agrarische Hogeschool in Den Bosch volgde. Emissiearme huisvesting had na zijn studie al zijn aandacht. “Vanuit bureau TES hielpen we gemeenten in Brabant om innovatieve emissie-arme huisvesting voor alle diersectoren te voorzien van een wetenschappelijke onderbouwing waarmee een houdbare milieuvergunning kon worden verleend.”
“Via een min of meer toevallig contact op een vader-dochter dag op de Technische Universiteit Eindhoven kwam ik in contact met iemand die stikstof uit afvalwater haalt. Hij wierp de vraag op of dit ook niet interessant zou zijn voor de veehouderij? Dit boeide me vanaf het eerste moment. Het contact met het Ministerie van LNV dat daaruit volgde, leidde er vervolgens toe dat we met 24 projecten succesvol waren binnen de Subsidie verduurzaming veehouderijen (Sbv); maar liefst 45 procent uit de totale pot.”
“Binnen Sbv worden innovatieve systemen ontwikkeld voor de varkens-, vleeskalveren-, geiten- en melkveehouderij voor stal en opslag. Deze subsidieregeling zou vijf jaar open worden gesteld met tien tranches, maar het ministerie van LNV stopte de regeling helaas na drie rondjes. “Een gemiste kans” aldus Van den Hengel. “Wij zien in de uitvoering nu dat we heel veel nieuwe, waardevolle kennis opdoen over emissies van ammoniak, fijnstof, methaan en geur. Je mag geruststellen dat we daarin behoorlijk succesvol zijn: hands-on, praktijkgericht met continue monitoring.”
Gedwongen winkelnering
“Gaandeweg deze projecten merkten we dat overheden zich steeds nadrukkelijker baseren op het oordeel van de WUR. WUR biedt naar mijn overtuiging weinig ruimte voor andere denkbeelden dan die binnen het onderzoeksbedrijf van ‘Wageningen’, Wageningen Livestock Research (WLR), gemeengoed zijn. Voor partijen als de onze wordt het steeds moeilijker om gehoor te vinden voor aansprekende resultaten uit de praktijk. De oorspronkelijke Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) fuseerde in 1998 met de Landbouwuniversiteit Wageningen tot WLR; er is sprake van een gedwongen winkelnering. Externe onderzoekspartners worden door dezelfde WLR beoordeeld, ofwel, de concurrent oordeelt over jouw werk. Dat voelt wat vreemd. Proefstalsystemen worden zowel aan de voorkant (beoordeling haalbaarheid) als aan de achterkant (meetrapporten) door WLR beoordeeld en gemodelleerd aan hun standaard. Een zorgwekkende situatie die de onafhankelijkheid en betrouwbaarheid stevig ondermijnd. Waartoe dit model denken leidt, is inmiddels genoegzaam bekend onder de naam stikstofcrisis.”
Sector gaat ten onder aan zelfdestructie
“Toen de emissie-arme vloeren bij de rechter ter beoordeling voorlagen, kon de rechter niet anders besluiten dan dat er twijfel bestaat over de werking. Daarmee is niet gezegd dat de vloeren niet werken, maar het leed was al geschied. Want wat schetste mijn verbazing? Agrarische vakbladen als Boerderij en Nieuwe Oogst openden hun uitgaven met chocoladevette letters ‘Emissiearme vloeren werken niet’. Met zulke ‘vrienden’ heb je geen vijanden nodig als veehouder en fabrikant. Vervolgens riep Mobilisation for the Environment (MOB) bij monde van Johan Vollenbroek: ‘Kijk rechter, Nieuwe Oogst schrijft dat de vloeren niet werken!’. Een knap staaltje van zelfdestructie,” aldus een geagiteerde Van den Hengel.
Roepende in de woestijn
“We zijn in een situatie beland waarin feiten er niet meer toe doen. In deze context wordt het standpunt van WUR als leidend aangenomen, hoewel dit onvoldoende is gestoeld op volledig en peer-reviewed onderzoek*, terwijl de landbouwsector niet bij machte is dit beeld te corrigeren. Let wel: innovatie is niet de enige sleutel naar de oplossing om met minimale emissies ons voedsel te produceren, maar het kan wel een significante bijdrage leveren. Met inmiddels ruim 30 jaar ervaring in stal- en emissietechnieken bekruipt me af en toe het gevoel dat we een roepende in de woestijn zijn. Ze begrijpen het niet of erger: willen het niet begrijpen. Zeg het maar.”
Gemis aan maatschappelijk sensitiviteit bij bestuurders
Van den Hengel vraagt zich af waarom boeren er niet in slagen hun verhaal goed over de bühne te krijgen. “Ik mis de maatschappelijke sensitiviteit bij de huidige bestuurders. Veel bestuurders zijn niet opgegroeid in een digitale wereld en zien met name de negatieve kant van social media. De reacties zijn vaak stevig en maakt bestuurders angstig en terughoudend. Ze zien over het hoofd dat deze reacties slechts een fractie van het publiek representeert. Het stille midden, de milde meerderheid observeert, reageert niet en heeft een genuanceerd en afgewogen beeld. Vergeet niet dat Nederlanders gemiddeld vier uur per dag doorbrengen op social media. Of je het nu leuk vindt of niet, dat is wel het podium waar je burgers kunt bereiken. Onze jeugd kijkt niet meer lineaire TV, het acht uur journaal is voor hen een onbekend fenomeen. Ook de versnippering van de belangenbehartiging helpt natuurlijk niet.”
Kloof tussen ratio en emotie
“Veel misverstanden zijn terug te voeren op de kloof tussen ratio en emotie. Om de methaanuitstoot bij koeien te verlagen, is het toevoegen van een middel aan het voer een voor de hand liggende oplossing voor een techneut. Een consument gruwelt echter bij het idee dat er een chemisch goedje aan het voer wordt toegevoegd, wat mogelijk een negatieve invloed heeft op de melk- of vleeskwaliteit. Een ander voorbeeld is het koe toilet. We zetten koeien in een stalen kooi vast om urine af te vangen. Met een bak wordt tegen de uier gestoten om de koe tot urineren te stimuleren. Als je je bedenkingen hierover uitspreekt, zijn verbaasde reacties je deel. ‘We doen het toch voor het milieu?’ Dat een consument hier een volstrekt ander beeld bij heeft, ontgaat veel techneuten. De essentie is dat we bereid zijn beter naar elkaar te luisteren.”
Reset
Een stevige reset is nodig, aldus Van den Hengel. “Als we op het huidige pad doorgaan, kalven we hard af in schaal en omvang. Op enig moment mis je de minimaal benodigde massa om innovaties in de praktijk te toetsen. Hiervoor hebben we praktijkbedrijven keihard nodig. Het buitenland kijkt met verbazing naar de wijze hoe we hier met de boeren omgaan. ‘Jullie zijn bezig hightech uit Nederland weg te jagen.’”
Aan de slag, aan tafel!
Onze missie is om onze expertise op het gebied van duurzame stal- en huisvestingssystemen een groter podium te geven: kennisdeling op basis van feiten, getoetst aan de hand van harde meetcijfers in de praktijk. Feiten maken echter maar tien procent uit van de boodschap. De impact wordt grotendeels bepaald door imago (30 procent): ‘Wat zeggen mensen over je knowhow, over je diensten als je niet in de kamer bent?’ en exposure (60 procent): ‘Wie weet wie jij bent, en wat je doet?’ Dit draait om zichtbaarheid bij besluitvormers: beleidsmakers en politici. Politici die zich uiteindelijk om één ding druk maken: ‘Hoe ligt deze oplossing bij het grote publiek?’, ‘Kan ik hiermee scoren bij kiezers?’”
“De feiten moeten terug op tafel, maar we moeten meer doen. Imago en exposure zijn de missing links. Iets waar we als conservatieve agrarische sector weinig kaas van hebben gegeten. Als je altijd doet, wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg of minder. Denk ‘out of the box’. Treed buiten de gebaande paden, laat vaste patronen los om tot oplossingen te komen. De tijd dringt. We moeten aan de slag: aan tafel!”
* Peer review houdt in dat collega-wetenschappers ('peers') het wetenschappelijke werk van andere wetenschappers, groepen wetenschappers of volledige instellingen beoordelen.
