Zaterdag 24 januari jl. vond het eerste congres van de Vakbond voor Dieren plaats in De Groene Afslag in Bussum. Welke morele keuzes maken we elke dag in de veehouderij? In de stal, in beleid, in onderzoek en in de media? Hoe verandert onze relatie met dieren door automatisering, zoals AI en technische toepassingen zoals de melkrobot? Welke rol speelt ethiek in politieke besluitvorming en beleidsbeïnvloeding? En is het tijd om ethiek in de fokkerij een rol te geven? Een gevarieerd programma dat zich in de belangstelling van pakweg 200 bezoekers mocht verheugen.
Op het podium van dagvoorzitter Eveline van Rijswijk passeerden een keur van sprekers de revue. Allereerst natuurlijk een trotse voorzitter en oprichter Marjolein de Rooij, geflankeerd door medebestuurders Judith van Ooijen, John Ricker en Michiel van Deursen. De Rooij: ‘De Vakbond voor Dieren streeft naar erkenning van arbeidsrechten voor werkende dieren. Daarmee doen wij niets anders dan waar de traditionele vakbonden ooit voor op zijn gericht: het streven naar een eerlijke machtsbalans tussen werkgever (boer) en werknemer (dier) op de werkvloer. Ook strijden wij voor betere arbeidsomstandigheden. Werkende dieren hebben recht op een veilige leef- en werkomgeving, vrije tijd en pensioen. Daarnaast wil de Vakbond voor Dieren aandacht voor het limiteren van de productiecapaciteit van de dieren.’
Actorschap van dieren
Bernice Bovenkerk, dierethicus aan Wageningen Universiteit, stond vervolgens stil bij de belangrijkste ethische dilemma’s in de veehouderij. Leggen we het accent op het afschaffen van de veehouderij of op het verbeteren van het welzijn? Mogen we dieren doden? Hoe houden we rekening met het vermogen van een dier om doelgericht te handelen, keuzes te maken en invloed uit te oefenen op zijn eigen leven? Voor welke doelen mogen we dieren fokken?
Hieropvolgend reflecteerden biologische varkenshouder Ruben Exterkate en de ‘vegan boerenzoon’ Wouter Waayer hun eigen ethische keuzes. Exterkate switchte van een gangbaar naar een biologisch varkensbedrijf, waarmee hij lof oogst in de zaal. Daarentegen benadrukt Exterkate dat ook voor hem een verdienmodel essentieel is. Waayer brak volledig met veehouderij, maar koestert de relatie met zijn ouders. De reacties die zijn keuze losmaakten bij veehouders laten hem niet koud, maar hij blijft het gesprek aangaan: luisterend, nieuwsgierig, empathisch.
Een vrolijke noot werd verzorgd door theatermaker Lindertje Mans, die de zaal een spoedcursus kippentaal gaf.
Techniek in de dierhouderij: last of zegen?
In het middagprogramma besteedden Koen Kramer, onderzoeker ethische toepassing diergeneeskundige innovaties aan de Utrecht University en Madelaine Looije van Eyes on Animals het gebruik van technologie in de dierhouderij, w.o. cameratechnieken in slachterijen, collie voor het draadloos afbakenen van weidezones en de toepassing van een ‘varkens- en koebril’. De repeterende vraag hierbij is telkens: staat de techniek ten dienste van de werkgever, de slachterij en boer, of de werknemer, het dier?
Woorden doen ertoe
Taalkundigen Marjo van Koppen en Leonie Cornips lieten vervolgens zien dat menselijke taal niet neutraal, maar moreel geladen is. Taalkeuze vormt onze manier van omgaan met dieren en de natuur. Triviaal is hierbij de keuze tussen wegpoetsen (erasure) of in beeld zetten (salience). ‘Kalveren worden afgevoerd’ is een bedekte beschrijving van wat er werkelijk gebeurd. In beeld: ‘Na het weghalen van het kalf bij de moeder, verandert het leven van de moederkoe en het kalf ingrijpend.’
Conservatief Europa
Dagvoorzitter Eveline van Rijswijk vond in het volle programma ook tijd om te inventariseren hoe in Europa naar dierethiek wordt gekeken. Sandra Schoenmakers, Directeur Bont voor Dieren en Jo Swabe van Humane World for Animals Europe schetsten een somber beeld. Hoewel menigeen denkt dat bont in Nederland verboden is, is dit nog steeds niet vastgelegd bij wet. Schoenmakers en Swabe stellen vast dat er, in tegenstelling tot pakweg 20 jaar geleden, een conservatieve wind waait op de Brusselse burelen, waarin veel landen zich protectionistisch opstellen als het gaat om het beschermen van de belangen van de werkgevers, de boeren en minder die van de dieren.
De Vegan Veehouder
Ruud Zanders, mede-oprichter van Kipster, proefde het genoegen om samen met De Rooij de dag te mogen afsluiten. Over zijn persoonlijke en professionele omslag verscheen de documentaire ‘De Vegan Veehouder’, waarin hij zijn veranderde kijk op veehouderij en voedselproductie deelt.
Zanders toont zich evenals Marjolein realistisch. Een systeemverandering vergt tijd. Want alhoewel zijn kippen meer bewegingsvrijheid krijgen om natuurlijk gedrag te vertonen, neemt het aantal kippen in Nederland niet af. ‘Zolang we mais en graan blijven telen voor dieren, in plaats voor menselijke consumptie, zit er geen vaart in een systeemverandering,’ aldus een nuchtere Zanders.
Hiermee markeren Zanders en De Rooij hun rol als aanjagers van een maatschappelijke discussie, waarin zowel veehouders als consumenten een spiegel wordt voorgehouden over dierethiek. Het eerste congres is een feit, het begin van ongetwijfeld een lange reeks. Nederland was in 2006 het eerste land ter wereld waar een partij die puur opkomt voor dierenbelangen in de Tweede Kamer kwam. Doordat Partij voor de Dieren radicale standpunten inneemt, worden andere partijen gedwongen om zich ook uit te spreken over dierenwelzijn. Hierdoor verschuift het hele politieke spectrum richting meer dierenwelzijn.
Wat Partij voor Dieren doet in de politiek, doet de Vakbond voor Dieren als belangenbehartiger. Een niet te onderschatten machtsfactor, zoals De Rooij treffend verwoordt: ‘Wij zijn met 90 miljoen kippen, 10 miljoen varkens, 3,8 miljoen koeien, 738 duizend schapen en 636 duizend geiten by far de grootste vakbond van Nederland. Daar kan vakbond FNV nog een puntje aan zuigen.’
Luister de AAN TAFEL! podcast ‘Zijn mens en dier gelijkwaardig? >>
