De zorgkosten rijzen de pan uit. Zorgverzekeraar DSW komt traditiegetrouw als eerste met de nieuwe zorgpremies op de proppen. De premie voor de basisverzekering stijgt in 2027 met 14,75 euro naar 173,25 euro per maand; de grootste stijging ooit. De zorgvraag neemt toe: Nederland vergrijst, het aantal kankerdiagnoses stijgt, evenals het gebruik van afslankmedicijnen. We worden ouder, maar zijn eerder ziek.
In de huidige gezondheidszorg ligt het accent op curatieve zorg: het behandelen van patiënten. Voorkomen is beter dan genezen. Een gezonde levensstijl, gezonde voeding en een gezonde leefomgeving, gebaseerd op nabuurschap in plaats van het individu, resulteert erin dat we oud kunnen worden met behoud van een hoog welzijnsniveau.
“Als we het geld niet verschuiven van genezen naar preventie, gaat de premie alleen maar stijgen en blijf je in dezelfde cirkel hangen.” (DSW-directeur Aad de Groot in FD 22.10.26)
Ons huidige voedselsysteem is daar echter allesbehalve op gebouwd. Gemak voert de boventoon. Beperkten de eetmomenten zich vroeger tot drie keer per dag, tegenwoordig ‘grazen’ we de hele dag door. Voedsel is bewerkt met kleur-, smaak- en conserveringsstoffen en overal ruimschoots beschikbaar. De herkomst is niet herleidbaar. Voedsel wordt niet langer geassocieerd met boeren, de land- en tuinbouw, maar met immer volle schappen in supermarkten. Kant-en-klaar maaltijden en -abonnementen maken een sterke opmars.
Consumenten verleren het koken. Koken is vaker entertainment dan een dagelijkse vaardigheid.
Een recente hack bij Albert Heijn zorgde voor opschudding bij consumenten. Binnen een dag werden ze geconfronteerd met lege schappen. De boodschap die in de media bleef hangen was niet de afhankelijkheid van voedselmakers, boeren en tuinders, maar de beperkte opslagcapaciteit van supermarkten. Dit praktijkvoorbeeld is illustratief hoe ver de samenleving van de land- en tuinbouw is verwijderd. Spijtig genoeg kwam dit aspect nergens in de berichtgeving aan de orde.
De sleutels liggen op het platteland
Een gemiste kans voor open doel en tekenend voor het ontbreken van een collectief positief geluid van de voedselmakers en welzijnswerkers (siertelers). De oplossingen voor tal van uitdagingen waarmee Nederland worstelt, liggen immers op het platteland. Het buitengebied biedt allereerst gezond voedsel en bloemen en planten die bijdragen aan het welzijn van mensen. Het platteland is ook dé ruimtelijke plek om te ontspannen, te genieten, te bewegen en te sporten. Boeren en tuinders zijn bij uitstek de beroepsgroep waaraan je het beheer van natuurgebieden kunt toevertrouwen. Sluit natuurgebieden niet af, enkele uitzonderingen daargelaten, maar open ze juist voor wandelaars, fietsers en natuurliefhebbers. Geef burgers lucht en ruimte.
Word (gezond) wakker!
Een wandeling in willekeurig welk buitengebied geeft zicht op het grotere plaatje. Het inzicht om paal en perk te stellen aan exorbitante winstmarges van supermarkten op biologische producten. Het inzicht om voedseleducatie een verplicht onderdeel te maken van het lesprogramma op scholen. Het inzicht hoe belangrijk het is om kinderen op jonge leeftijd vertrouwd te maken met het bereiden van voedsel. Het inzicht dat minder chemie en minder kunstmest haalbaar is als we een gezonde bodem als vertrekpunt nemen. Het inzicht dat de praktijk weerbarstig is en een systeemverandering tijd vergt. Het inzicht om dit toe te vertrouwen aan boeren en tuinders die verweven zijn met hun geboortegrond. Het inzicht om niet enkel vanuit je eigen koker, je eigen vakgebied te denken, maar de meerwaarde van samenwerken en integraliteit te onderkennen. Het inzicht dat een gezondere samenleving een enorme besparing op de zorgkosten met zich meebrengt. Het inzicht dat dit geld beter besteed kan worden aan preventieve gezondheidszorg door boeren en tuinders te belonen voor hun multifunctionaliteit. Het inzicht dat dit wenkende perspectief zichtbaar en aansprekend is voor alle Nederlanders.
Het is tijd om de oogkleppen te openen door integraal naar oplossingen te kijken. Stop met tunnelvisies: weg van de stikstofbrief, weg van maatschappij ontwrichtende protesten, weg van ons eigen hachje, weg van het pluche, weg van maximaal winstbejag. Verbinding in plaats van isolatie. Daar knapt iedereen van op.
Auteur: Wim Groot Koerkamp, voorzitter Stichting AAN TAFEL!