Het programma Keuringsdienst van Waarde is een kijkcijferhit van KRO-NCRV. De toonzetting is kritisch, op voorhand wantrouwend, zo blijkt uit de omschrijving die de omroep aan het format toekent: ‘Klopt het wat fabrikanten claimen en wat ze ons in reclames verkopen? De verslaggevers van de Keuringsdienst nemen de telefoon ter hand en duiken in de wondere wereld van ons voedsel.’
Misstanden worden aan de kaak gesteld, niet zelden ingegeven door een vermenselijking van de beroepsmatige dierhouderij, ook wel antropomorfisme genoemd. Dit is een begrip afkomstig uit het Grieks (anthropos = mens, morphe = vorm) en betekent dat we menselijke eigenschappen, emoties, gedachten of motieven toeschrijven aan niet-menselijke wezens, zoals landbouwhuisdieren. Het welzijn van het dier wordt bekeken door een menselijke bril. Er wordt vanuit gegaan dat een koe, varken of kip situaties, zoals scheiding van het kalf van de koe, huisvesting of weersomstandigheden op een vergelijkbare emotionele manier beleeft als een mens.
Dieren worden gezien als schattige, bijna menselijke individuen
In agrarische geledingen is dit fenomeen bekend als Disneyficatie of het Bambi-syndroom. Het verwijst naar het sterk geromantiseerde en vermenselijkte beeld dat burgers van dieren hebben, ingegeven door films, media, boeken en lesmateriaal op basisscholen. Dieren worden in deze visie gezien als schattige, bijna menselijke individuen met menselijke normen en waarden.
Waakhondfunctie
Bovenal houdt Keuringsdienst van Waarde ons een spiegel voor. Het toont aan hoezeer we als consumenten zijn vervreemd van ons voedsel. We wentelen ons in weelde en geloven in een maakbare wereld. Kennis over de herkomst en bereidingswijze van voedsel ontbreekt. In handen van marketeers worden levensmiddelen fraaier voorgesteld dan ze werkelijk zijn. Reclames spelen vooral in op gemak, smaak en prijs. De antwoorden die de callcenters van de levensmiddelenfabrikanten geven, getuigen evenmin van kennis over de herkomst van voedsel. De waakhondfunctie van de Keuringsdienst van Waarde is dus absoluut nuttig.
Boeren vragen niet om medelijden; wel om begrip en waardering
Problematischer wordt het als de pijlen voortdurend op één schakel uit de voedselketen worden gericht: de boer, tuinder of visser. Voedselmakers die beroepsmatig dieren houden, planten telen en vissen vangen en zich dag in, dag uit inspannen om Nederland en omringende landen van voldoende, veilig en gezond voedsel te voorzien. De hoge eisen die hierbij aan voedsel worden gesteld, belanden via levensmiddelenfabrikanten en supermarkten op het bord van de boer. Boeren hebben als prijsnemer geen invloed op de prijsvorming en dat maakt hun positie kwetsbaar. Bovendien zijn de (geo)politiek en het weer grillig, waarmee het inkomen (of verlies) onvoorspelbaar is. Boeren vragen niet om medelijden; wel om begrip en waardering voor hun werk. Waardering die ze in de regel niet ontvangen van programma’s als Keuringsdienst van Waarde.
Keuringsdienst van Waarheid
We raken hier een essentiële vraag: waarom vertellen we niet massaal via SIRE-achtige campagnes het verhaal van een innovatieve sector, die trots en continu op zoek is naar innovaties die tot voordeel van mens, dier én milieu strekken?
Het is vooral het gemis aan erkenning en waardering dat boeren opstandig maakt, zeker na de recente Kamerbrief van Jaimi van Essen. Versnippering van belangenbehartiging is funest. Brancheorganisaties en de agro-periferie blijven stil. Zo lang we niet in staat zijn via één mond public relations te bedrijven, zal de Keuringsdienst van Weelde op onze huid zitten en blijft de Waarheid onderbelicht. Ik stuur een open sollicitatie naar KRO-NCRV.
Auteur: Wim Groot Koerkamp – founder Stichting AAN TAFEL!