‘Oh, kom er eens kijken’: het kan wél!

Bij binnenkomst in het gemeentehuis van de gemeente Land van Cuijk valt de bedrijvigheid op. Het is niet alleen een komen en gaan van burgers die aan de publieksbalie vriendelijk worden geholpen, maar ook de gemoedelijkheid valt op. Door de open structuur van het gerenoveerde overheidsgebouw is het ook een ontmoetingsplaats voor de inwoners van Boxmeer. Een behulpzame secretaresse begeleidt me naar de eerste etage waar de wethouders Antoinette Maas (Natuur en Milieu – GL/Pvda) en Mark Janssen – van Gaal (Landbouw – CDA) me vriendelijk toelachend opwachten.

Er heerst een uitgelaten sfeer. Heeft het iets te maken met het onderwerp hoe Gemeente Land van Cuijk erin slaagt boer en burger te verbinden? Al snel blijkt dat er ook een andere reden is. Die middag is bekend geworden dat Sinterklaas op zaterdag 14 november 2026 met zijn stoomboot allereerst in Grave zal aanmeren, een oud vestingstadje, welgelegen aan de Maas op zijn bezoek aan Nederland. “Een grote eer en prachtige reclame voor onze gemeente,” aldus een enthousiaste Land van Cuijk burgermeester Marieke Moorman. 

Ga naast in plaats van tegenover elkaar staan

Antoinette Maas en Janssen – van Gaal werken al vier jaar samen aan een vitaal landelijk gebied in gemeente Land van Cuijk. Ze bundelden hun krachten vanuit de overtuiging dat je veel meer bereikt door naast, dan tegenover elkaar te staan. Maas: “Vier jaar geleden zijn we gestart met het ophalen van informatie. We zaten aan de keukentafel met boeren, maakten veldtochten met de milieuvereniging en brachten mensen en ideeën bij elkaar. Dat hielp enorm. We zagen niet alleen wat verbeterd kon worden en hoe, maar ontdekten vooral dat de overeenkomsten vaak veel groter zijn dan de verschillen.”

Plattelandsgemeente

Janssen – van Gaal “Land van Cuijk is echt een plattelandsgemeente waar de carnavalsverenigingen nog geen moeite hebben een plek voor hun wagen te vinden. De cohesie is groot. We hebben het beleid al rondgaand gemaakt, waarbij het organiseren van een publieke bijeenkomst medio september 2024 in de schouwburg in Cuijk van groot belang is geweest. In plaats van met iedere vereniging of belangengroep separaat informatieavonden te organiseren, hebben we al deze krachten onder leiding van een onafhankelijke voorzitter gebundeld en vormgegeven. Hier kwamen mensen – voorbij het preken voor eigen parochie – uit hun bubbel en maakten actief contact met medebewoners. Met o.a. Alex Datema namens Rabobank en Roy Meijer van NAJK hadden we inspiratievolle sprekers in huis. Aangevuld met lokale helden was dit een zeer geslaagde avond.”

Over tachtig procent zijn we het al eens

Maas: “We haalden op één avond een vol net aan ideeën op, die vervolgens in een kernklankbordgroep, bestaande uit ZLTO, de milieuvereniging, het waterschap en de GGD naar praktische uitvoering kon worden gebracht. Over tachtig procent zijn we het in de regel al eens met elkaar. Een goede basis om van daaruit verder te werken.”

Janssen – van Gaal: “We hebben in Land van Cuijk de beste boeren van de wereld. De kennis en ervaring van onze boeren en tuinders zijn van onschatbare waarde bij het vinden van duurzame oplossingen voor zowel intensieve veehouderijbedrijven als natuurinclusieve boeren. Boeren krijgen ruimte om door te ontwikkelen, te verduurzamen. In veel gevallen betekent dit dat innovatieve boeren de ruimte benutten die stoppende boeren achterlaten, maar het kan bijvoorbeeld ook dat een burger, die klem zit tussen varkensbedrijven met een hogere odeurbelasting, geholpen wordt om te kunnen verhuizen naar het dorp.”

Maas: “We hebben nieuw geurbeleid opgesteld, dat geldt voor nieuwe situaties. Voor 26 bestaande veehouderijbedrijven in onze gemeente die niet voldoen aan de wettelijk maximaal toegestane geurbelasting hebben we, in samenwerking met de provincie en het rijk, een plan van aanpak gemaakt dat de goedkeuring van de gemeenteraad draagt.” 

Streng waar het moet, ruimte daar waar het kan

Janssen – van Gaal: “Zowel boeren als ecologen stemden in, waarbij beide groepen beamen dat ze niet volledig hun zin hebben gekregen, maar dat dit een goed en werkbaar compromis is. De bottom line is: het is niet eenvoudig, maar we lossen dit samen op. Streng daar waar het moet, dicht bij de woonkern, maar ruimte voor ondernemerschap in de landbouwontwikkelingsgebieden.”

Pachtbeleid op basis van goed rentmeesterschap

Naast het geurbeleid heeft Land van Cuijk tegelijk het pachtbeleid ter hand genomen. Janssen – van Gaal: “Binnen goed rentmeesterschap past het niet om eenjarige, liberale pacht te hanteren. In het Land van Cuijk geven we de grond voor een pachtperiode van zes jaar uit. Een lange periode waarbinnen de grond goed kan worden beheerd. Hierbij werken we volgens een puntensysteem. Maak je gebruik van eko-diensten? Doe je aan akkerrandbeheer? Ligt het perceel dicht bij je boerderij of juist dicht bij een woonkern? Hoe meer punten, des te groter de kans dat je de grond toegewezen krijgt. Een eerlijk systeem, voorbij het recht van de hoogste bieder.”

Maas: “Op randen om de woonkern is geen sierteelt toegestaan. Kruidenrijk grasland of biologische landbouw zijn hier prima alternatieven. Gebruik van glyfosaat is verboden. Enkel in geval uiterste nood kun je een ontheffing aanvragen.” 

Janssen – van Gaal: “Ons landbouwbeleid is gebaseerd op vier pijlers: ruimte voor ontwikkeling, gezonde leefomgeving, samen beleven en innovatie & nieuwe teelten. Zo jagen we de verkoop van regionale producten aan via boerencoöperaties, een pluk- en oogstfeest en de sponsoring van Klasseboeren en smaaklessen, waardoor leerlingen de herkomst en smaak van voedsel leren kennen. Het kennispartnership met de agrarische hogeschool in Den Bosch past naadloos in deze visie.”  

Maas: “Het is fantastisch plannen voor de natuur om te zetten in werkelijkheid. Een van de ambities is om voor 2030 in totaal 400 hectare nieuwe natuur te realiseren. In het UNESCO-gebied De Maasheggen is een intensief proces van kavelruil afgerond waarbij landbouwgrond werd herverdeeld. Uit dit traject is al veel nieuwe natuur gerealiseerd, inclusief herstel van heggen en natuurlijke elementen in het landschap. Ook andere natuurontwikkelingen zijn in uitvoering, zoals aanplant van hagen, het aanleggen van vogelakkers, poelen, kruidenrijk grasland en struwelen. Dit zijn kleinschalige, maar waardevolle bijdragen aan de ecologische structuur van het landelijk gebied.”

Maas vervolgt: “Verandering is de enige constante. De druk op de leefomgeving is groot. Daarom is niet alleen bescherming van Natura 2000 gebieden maar ook natuur in het algemeen van groot belang. De oost-west natuurverbinding tussen De Peel en de Maasvallei is een landschappelijk initiatief om kwetsbare hoogveenrestanten van De Peel te verbinden met het rivierlandschap van de Maas. Boeren zagen deze ontwikkeling als een bedreiging, maar juist door samen, als wethouders van landbouw én natuur, op te trekken, draaide de aanvankelijke argwaan om in steun. Opvallend: boeren die bij aanvang tegen de plannen ageerden, meldden zich na een toelichting op de plannen aan voor natuurvergoedingen.”

Wie goed doet, goed ontmoet. De voortvarende wijze waarop Gemeente Land van Cuijk telkens op zoek gaat naar compromissen, is een inspiratiebron voor collega-gemeenten, provincies en het Rijk. Janssen – van Gaal: “Samenleven betekent samen compromissen sluiten.” Maas: “Over tachtig procent zijn we het vaak al eens. Laten we dat telkens als uitgangspunt nemen om samen verder te komen.” Het succes beperkt zich niet tot Neerlands landsgrenzen, want zelfs de goedheiligman komt zijn licht opsteken in het Land van Cuijk. Het kan dus wél!