“In 2024 krijgt mijn broer Parkinson. Hij is 42 en zorgt in zijn eentje voor zijn drie jonge kinderen. Ineens is die ziekte onderdeel van ons leven. De vragen over een mogelijk verband tussen Parkinson en pesticiden laten me niet meer los. Mijn broer werkt niet als boer, maar toch… Die vragen raken aan mijn familie en aan de boeren die ik al zo lang volg,” zo citeert Yvonne Jaspers aan het begin van de tweedelige serie ‘De boer, de broer, de zus en de ziekte’.
Twee afleveringen op één avond. Dat getuigt van een hoge urgentie. Wat volgt is een emotionele rollercoaster langs oud-deelnemers van Boer zoekt Vrouw, neurowetenschapper Bas Bloem, een huisarts, Parkinsonpatiënten, Zembla-journalist Ton van der Ham, belangenbehartigers en omwonenden.
We zien Jaspers worstelen met haar emoties als ze ziet en merkt welke impact deze ziekte op haar broer en haar familie maakt. We zien teleurstelling en ongeloof als Ton van der Ham haar voorhoudt dat ze ‘een monster heeft wakker gekust’. En we zien frustratie als blijkt dat boeren, háár boeren, niet bereid zijn om mee te werken aan de documentaire. De groepsdruk vanuit vertegenwoordigende brancheorganisaties om niet deel te nemen is groot.
Neurowetenschapper Bloem refereert aan internationaal onderzoek dat een verband legt tussen beroepsmatige blootstelling aan pesticiden en Parkinson. Medio januari dit jaar publiceerde Universiteit Utrecht en het Radboud UMC, waar Bloem aan verbonden is, een onderzoek over de ongeneeslijke ziekte in Nederland. Er werd geen duidelijke concentratie van Parkinson gevonden in gebieden waar veel landbouw is of waar de luchtkwaliteit slecht is. Dat wil volgens Bloem niet zeggen dat pesticiden geen rol spelen: “Het recente landkaartenonderzoek pleit pesticiden niet vrij. Het laat zien dat we breder moeten kijken.”
De boeren die wél in de documentaire aan het woord komen, benadrukken de zorgvuldigheid en terughoudendheid waarmee ze gewasbeschermingsmiddelen gebruiken. Veel schadelijke middelen zijn anno 2026 niet meer toegestaan. Groene middelen maken een opmars; selectieve toepassing en de opkomst van AI verlagen verder de inzet van pesticiden.
Aan de oprechtheid van Jaspers hoeven we niet te twijfelen. Zij doorleeft haar programma’s en iedereen die voor haar camera komt als geen ander. Het getuigt van moed dat ze een mogelijke correlatie tussen Parkinson en pesticiden aan de orde stelt, hoe dun die lijn ook is.
Toch schuurt het. Jaspers blijft haar vizier richten op boeren en tuinders als mogelijke bron van Parkinson, terwijl andere omgevingsfactoren, zoals industrie, mobiliteit en leefstijl niet of nauwelijks aan bod komen. Dit wordt versterkt door de montage, waarin dreigende muziek onder beelden van spuitende boeren en tuinders is gemonteerd.
‘De boer, de broer, de zus en de ziekte’ maakt duidelijk hoe belangrijk het is om met elkaar in gesprek te blijven. De weigering van brancheorganisaties om mee te werken aan duiding van een complex onderwerp versterkt de verdenking. Bovenal vergt deze dialoog zorgvuldigheid. Toon, beeld en woordkeuze zijn cruciaal. Het zijn vooral die twee woorden die pijn doen: ‘Mijn broer is geen boer, maar toch…’.
Auteur: Wim Groot Koerkamp, voorzitter Stichting AAN TAFEL!